Tavuk etinde görünmeyen risk, dirençli bakteriler

Tavuk etinde görünmeyen risk, dirençli bakteri oranında dramatik artış,  Florokinolon direnci ne demektir?

Tavuk etiyle ilgili tartışmalarda hormon ve antibiyotik kalıntısı sık konuşuluyor. Ancak daha az bilinen ve çok az tartışılan başka bir konu var: antibiyotiğe dirençli bakteriler. Bu çok önemli bir konu.

Bu bakterilerden biri Campylobacter.

Campylobacter, tavukların bağırsaklarında bulunabilen ve hayvanı hasta etmeden taşınabilen bir bakteri. Kesim sırasında ete bulaşabiliyor. İnsana ise iyi pişmemiş tavuk veya çiğ tavuktan başka gıdalara çapraz bulaş yoluyla geçebiliyor. (1)

Çoğu enfeksiyon ishal, karın ağrısı ve ateşle seyrediyor ve antibiyotiksiz iyileşiyor. Ancak ağır vakalarda tedavi gerekebiliyor. (1, 2)

Florokinolon direnci nedir?

Florokinolonlar, içinde siprofloksasin gibi insanlarda kullanılan önemli ilaçların bulunduğu bir antibiyotik grubudur.(2) Bazı Campylobacter bakterileri zaman içinde bu ilaçlara direnç kazanabiliyor.

Daha basit anlatımla:

Antibiyotik bakteriyi öldürmesi gerekirken artık etkili olamıyor.

Üstelik burada direnç kazanan insan değil, bakteri Hayatında hiç antibiyotik kullanmamış biri bile dirençli bakteriyi gıdayla alabilir. (2) Bu nedenle şu iki şey birbirinden farklı:

“Tavuk etinde antibiyotik kalıntısı yok.”

ve

“Tavuk etindeki bakteriler antibiyotiğe dirençli değil.”

Tavuktan antibiyotik kalıntısı olmasa da aktibiyotiğe dirençli bakteriler olabilir!

Türkiye'deki araştırmalar ne söylüyor?

Türkiye'deki en dikkat çekici araştırmalardan biri, broiler tavuklardan 1987, 1992 ve 2000 yıllarında alınan Campylobacter örneklerini karşılaştırdı. 1987'de incelenen örneklerde siprofloksasin direnci görülmedi. 1992'de direnç yaklaşık yüzde 1 seviyesindeydi. Ancak 2000 yılına gelindiğinde incelenen bakterilerin yaklaşık yüzde 73'ü siprofloksasine dirençli bulundu. Araştırmacılar bu hızlı artışı, o dönemde hayvanlarda florokinolon kullanımının yaygınlaşmasıyla ilişkilendirdi. (3)

2008'de yayımlanan başka bir Türkiye çalışmasında tavuklardan alınan bazı Campylobacter bakterilerinde siprofloksasin direnci yaklaşık yüzde 74 bulundu. (4)

2024'te yayımlanan ve Kayseri'deki perakende tavuk örneklerini inceleyen bir araştırmada ise bulunan C. jejuni bakterilerinin yüzde 64'ü siprofloksasine dirençliydi. (5)

Bu rakamlar Türkiye'deki bütün tavukların yüzde 64 veya yüzde 74'ünün dirençli olduğu anlamına gelmiyor. Bunlar belirli bölgelerde ve belirli örneklerle yapılmış çalışmalar. Ancak direnç sorununun tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor.

İnsanlarda da görülüyor

Türkiye'de hastalardan alınan Campylobacter bakterilerini inceleyen çalışmalarda da yüksek siprofloksasin direnci bildirilmiş durumda. 2024 yılında yayımlanan küçük ölçekli bir klinik araştırmada incelenen 50 Campylobacter bakterisinin 47'si siprofloksasine dirençli bulundu. Bu da Türkiye geneline ait bir oran değil. Ancak tavuklarda görülen dirençle birlikte değerlendirildiğinde önemli bir halk sağlığı sorusunu gündeme getiriyor. (6)

Peki bugün durum ne?

Tarım ve Orman Bakanlığı, Türkiye'de tavuklarda antibiyotiklerin yalnızca tedavi amacıyla ve veteriner hekim reçetesiyle kullanılabileceğini; büyümeyi hızlandırmak veya hastalıkları önlemek amacıyla kullanımının yasak olduğunu belirtiyor. (7) Bu çok  önemli bir güvence. Ancak geçmişte oluşmuş antibiyotik direncinin bugün hangi düzeyde olduğunu anlamak için başka verilere de ihtiyaç var.

Kanada gibi ülkelerde dirençli bakteri araştırmalarında durum çok iyi iken bazıları Avrupa ülkelerinde direnç olaranları ciddi değişiklik gösteriyor. Örneğin Danimarka’da %29, Kanada’da %25, Avustralya’da %16 iken, Hollanda’da bu oran %71,4 olarak tespit edilmiş. Dirençli bakterilere, insan sağlığı açısından çok dikkat etmemiz gerektiği konusunda tüm dünya hemfikir durumdadır, ülkemizdeki süreçlerin bu direnci azaltacak şekilde geliştirilmesi, toplum sağlığı açısından çok önemli bir konu. Biz Eski Tadında olarak, organik tavuk tüketimini bir çok faktörle beraber, dirençli bakteri konusunda da çok önemsiyoruz. Üretim sürecinden, kesim ve paketlemeye kadar, güvenle tüketebileceğiniz organik tavuk ürünlerimize buradan ulaşabilirsiniz. (8,9,10,11)

Kaynaklar

(1) World Health Organization (WHO), Campylobacter, Fact Sheet. Campylobacter'in kanatlılarda bulunması, kesim sırasında dışkı kaynaklı bulaş, çiğ/az pişmiş kanatlı etiyle bulaş ve ısıyla yok edilmesi hakkında WHO bilgi notu.

(2) U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Clinical Overview of Campylobacter ve Treatment of Campylobacter Infection. Campylobacter belirtileri, tedavisi, siprofloksasin dahil florokinolonların kullanımı ve antibiyotik direnci hakkında güncel klinik bilgi.

(3) Savaşan S., Çiftçi A., Diker K.S. (2004). Emergence of Quinolone Resistance among Chicken Isolates of Campylobacter in Turkey. Turkish Journal of Veterinary & Animal Sciences, 28:391–397. Araştırmada 1987, 1992 ve 2000 yıllarında broiler tavuklardan elde edilen toplam 800 Campylobacter izolatı karşılaştırıldı. Siprofloksasin direnci 1987'de saptanmazken 1992'de %1,2, 2000'de %73 olarak bulundu.

(4) Cokal Y., Caner V., Sen A., Cetin C., Karagenc N. (2009; çevrimiçi yayın 2008). Campylobacter spp. and their Antimicrobial Resistance Patterns in Poultry: An Epidemiological Survey Study in Turkey. Zoonoses and Public Health, 56:105–110. DOI: 10.1111/j.1863-2378.2008.01155.x. C. jejuni izolatlarında siprofloksasin direnci %74,2 olarak bildirildi.

(5) Hizlisoy H. ve ark. (2024). Profiles of Campylobacter jejuni from raw retail chicken meat: genetic diversity, pathogenic features, and antibiotic resistance. International Journal of Food Science & Technology. DOI: 10.1111/ijfs.17277. Kayseri'de 2018–2020 arasında toplanan 200 tavuk eti örneğinden elde edilen C. jejuni izolatlarında siprofloksasin direnci %64 olarak bildirildi.

(6) Alobaidy H.A.K., Ayvaz A., Sağıroğlu P., Atalay M.A. (2024). Diagnosis of Campylobacter spp. Isolates and Their Antimicrobial Susceptibility Patterns. Indian Journal of Microbiology, 64:1000–1008. DOI: 10.1007/s12088-024-01199-5. İshalli hastalardan elde edilen 50 Campylobacter izolatının 47'sinde (%94) siprofloksasin direnci saptandı.

(7) T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tavuk Üretiminde Antibiyotik Kullanılıyor mu?, 24 Şubat 2026. Bakanlık; antibiyotiklerin yalnızca tedavi amacıyla ve veteriner hekim reçetesiyle kullanılabileceğini, hastalık önleme, büyümeyi hızlandırma veya verimi artırma amacıyla kullanımın yasak olduğunu belirtiyor.

(8) https://www.danmap.org/reports/2024/kapitel-6

(9) https://www.canada.ca/en/public-health/services/publications/drugs-health-products/canadian-integrated-program-antimicrobial-resistance-surveillance-2022-executive-summary.html

(10) https://www.foodstandards.gov.au/sites/default/files/2026-02/National%20Surveillance%20of%20Antimicrobial%20Resistant%20Bacteria%202022-23.pdf

(11) https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2024-0117.pdf 

30.09.2026